Bu içeriğimizle “Keklik türküsü nereye ait” hakkında kapsamlı bir bakış açısı sunmaya çalıştık. Hotelkeykan okurlarına sevgilerle!
Keklik Gibi Yazarı Kimdir? Sokaktan, Toplumdan ve Hafızadan Bir Okuma
Hotelkeykan okurlarına özel hazırlanan bu içerikte “Keklik türküsü nereye ait” hakkında en önemli detayları derledik.
İstanbul’da Günlük Hayatın İçinde Başlayan Bir Soru
İstanbul’da yaşamak bazen sadece bir şehirde değil, aynı anda birçok hikâyenin içinde yürümek gibi. Sabah metrobüste ayakta giderken kulaklıklarından taşan müzikle gözlerini camdan dışarı diken insanlar, öğle arasında hızlıca bir şeyler atıştıran ofis çalışanları, akşam eve yetişmeye çalışan kalabalık… Herkes bir yerlere yetişiyor ama kimse kendi içinde taşıdığı sorulara yetişemiyor.
Ben de 29 yaşında, bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak çoğu zaman bu kalabalığın içinden gözlem yapıyorum. İnsanların yüzlerini, sessizliklerini, küçük tepkilerini dikkatle izliyorum. Son zamanlarda zihnime takılan bir soru var: “Keklik gibi yazarı kimdir?”
Bu soru ilk bakışta sadece bir türkü merakı gibi duruyor. Ama sokakta, işyerinde, toplu taşımada gördüklerim bana bunun çok daha derin bir şey olduğunu gösteriyor. Çünkü bazı kültürel üretimler sadece bir kişinin imzasını taşımaz; toplumun adaletsizliklerini, eşitsizliklerini ve hafızasını da taşır.
Keklik Gibi Kanadım Yok
Anonimliğin İçinde Kaybolan İsimler
“Keklik gibi yazarı kimdir?” sorusuna net bir isim arandığında çoğu zaman karşılaşılan şey sessizlik oluyor. Çünkü bu türkü de birçok halk türküsü gibi anonim bir yapıya sahip. Yani tek bir yazarı yok. Birçok insanın deneyimi, acısı, sevinci ve kırılganlığı zaman içinde birleşerek bugünkü haline gelmiş.
Ama işin toplumsal boyutu burada başlıyor. Anonimlik bazen bir zenginlik gibi anlatılır; “halkın ortak sesi” denir. Bu doğru. Ancak aynı zamanda şunu da unutmamak gerekiyor: Tarih boyunca bazı sesler özellikle kayıt altına alınmamış, bazı isimler özellikle silinmiş, bazı üretimler ise “halkın malı” denilerek görünmez hale getirilmiş.
İstanbul’da bir otobüste yanında oturan yaşlı bir kadının söylediği cümle geliyor aklıma: “Bizim gençliğimizde türkü söylemek bile ayıptı.” Bu cümle aslında çok şeyi açıklıyor. Bazı kadınların, bazı sınıfların, bazı kimliklerin sesi zaten yazıya geçirilmemişti. Dolayısıyla “Keklik gibi yazarı kimdir?” sorusu sadece bir isim arayışı değil, aynı zamanda kimin görünür olup kimin olmadığına dair bir soru.
Sokakta Görülen Eşitsizlikler ve Türkünün Yankısı
Her gün işe giderken Kadıköy iskelesinde ya da metrobüs duraklarında farklı hayatlara tanık oluyorum. Bir gün sabah erken saatte Suriyeli bir annenin çocuğunu okula yetiştirmeye çalıştığını gördüm. Çocuk sürekli İngilizce bir şeyler söylüyordu, kadın ise telaşlıydı. Yanlarından geçen insanlar hızlı adımlarla uzaklaşıyordu.
O an aklımdan şu geçti: Bu şehirde herkes bir şeyler taşıyor ama herkesin taşıdığı yük görünmüyor.
İşte bu görünmezlik hali, “Keklik gibi yazarı kimdir?” sorusuyla birleştiğinde daha anlamlı hale geliyor. Çünkü anonim halk türküleri genellikle görünmeyenlerin duygularını taşır.
Bir başka gün işyerinde bir kadın meslektaşım, toplantı arasında “bazı hikâyeler hiçbir zaman kimin söylediği belli olmadan dolaşır, çünkü söylenmesine izin verilmemiştir” demişti. O cümle beni çok etkilemişti.
Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Bir Türkü
Toplumsal cinsiyet açısından bakıldığında anonim halk kültürü çok katmanlı bir alan. Bir yandan kadınların ev içinde, tarlada, gündelik yaşamda ürettikleri ama adlarının yazılmadığı bir kültür var. Diğer yandan erkek egemen anlatıların daha kolay kayda geçtiği bir tarihsel süreç var.
“Keklik Gibi Kanadım Yok” gibi türkülerdeki duygusal yoğunluk, çoğu zaman bireysel bir aşk hikâyesinden çok daha fazlasını anlatır. Bir tür çaresizlik, bir tür sıkışmışlık, bir tür görünmez olma hali hissedilir.
Bir kadın meselesi olarak düşünüldüğünde bu türkü, sadece bir aşkın değil; aynı zamanda özgürlük alanının daralmasının da sesi olabilir. Çünkü keklik metaforu, doğada özgürce hareket eden ama aynı zamanda avcının hedefi haline gelen bir varlığı çağrıştırır.
İstanbul’da bir kadın dayanışma toplantısında bir katılımcı şöyle demişti: “Bizim hikâyelerimiz çoğu zaman isim taşımıyor, çünkü isim taşıyacak kadar güvende değiliz.” Bu cümleyle “Keklik gibi yazarı kimdir?” sorusu zihnimde yeniden yankılandı.
Çeşitlilik ve Görünmeyen Kimlikler
Çeşitlilik meselesi sadece farklı kimliklerin varlığı değil, aynı zamanda bu kimliklerin ne kadar görünür olduğuyla ilgilidir. İstanbul gibi bir şehirde Kürtçe konuşan bir taksi şoförü, Afrikalı bir öğrenci, Anadolu’nun küçük bir köyünden gelmiş bir üniversite öğrencisi aynı gün içinde yan yana gelebiliyor.
Ama bu yan yana geliş her zaman eşit bir görünürlük anlamına gelmiyor.
“Keklik gibi yazarı kimdir?” sorusu burada başka bir anlam kazanıyor: Kimin hikâyesi yazılıyor, kimin hikâyesi sadece söyleniyor?
Keklik Gibi Kanadım Yok gibi anonim eserler, bu çeşitliliğin bir anlamda kolektif hafızaya dönüşmüş hali. Ama aynı zamanda hangi seslerin yazıya geçmediğini de düşündürüyor.
İşyerinde Bir Diyalog ve Sosyal Adaletin Sessiz Katmanları
Çalıştığım kurumda bir gün gençlerle yapılan bir atölyede “görünürlük” üzerine konuşuyorduk. Bir genç şöyle dedi: “Benim ailem köyden geldiği için şehirde hep arka plandayız gibi hissediyorum.”
Bu cümle çok basit görünüyordu ama aslında sosyal adaletin temel meselelerinden birini açıyordu: temsil.
“Keklik gibi yazarı kimdir?” sorusu burada sadece edebi bir merak olmaktan çıkıyor. Çünkü anonimlik bazen eşitlik değil, aksine görünmezlik üretebiliyor.
Bir başka katılımcı ise şunu söyledi: “Bazı şeyleri söylemek için bile cesaret gerekiyor.” Bu cümle, türkünün neden kolektif bir hafızaya dönüştüğünü açıklıyor aslında. Çünkü herkes kendi hikâyesini açıkça yazamıyor ama bir şekilde onu söylüyor, paylaşıyor, aktarıyor.
Şehir, Hafıza ve Duygusal Taşınma
İstanbul’da yürürken bazen şehrin kendisini bir hafıza taşıyıcısı gibi hissediyorum. Köprülerden geçerken, eski mahallelerden hızlıca geçerken, bir anda farklı zamanlar üst üste biniyor.
Bir gün Eminönü’nde yürürken sokakta çalınan eski bir türküye kulak verdim. İnsanlar durup dinlemiyordu ama ben bir anlığına durdum. Çünkü o ses bana sadece müzik gibi gelmedi; bir anlatı gibi geldi.
O an düşündüm: “Keklik gibi yazarı kimdir?” sorusunun cevabı belki de tek bir kişide değil, bu şehirde yürüyen herkesin içinde saklı.
Sonuç Yerine Değil, Süregelen Bir Sorgu
Bazı sorular cevaplandıkça küçülmez, büyür. Bu soru da onlardan biri.
“Keklik gibi yazarı kimdir?” sorusunu artık sadece bir isim arayışı olarak görmüyorum. Bu soru, aynı zamanda kimin hikâyesinin yazıldığı, kimin hikâyesinin ise sadece söylendiği üzerine bir düşünme alanı açıyor.
Keklik Gibi Kanadım Yok bugün hâlâ dinlendiğinde, farklı insanların içinde farklı duygular uyandırıyorsa, bu onun anonim olmasından değil; çok katmanlı bir toplumsal hafızayı taşımasından kaynaklanıyor.
İstanbul’un kalabalığında yürürken artık şunu daha net görüyorum: Bazı eserlerin yazarı tek bir kişi değildir. Bazı eserlerin yazarı, görünmeyenlerin toplamıdır.
Benzer Konular: Kedilerin soyu nereye dayanır ?